KƏLİLƏ DE DİMNƏ HƏXƏDƏ KALİ MƏLUMATON

25 İyn 2017 17:39
372

Qədimə şərğ mudrikinə əhvolaton, hikmətinə sıxanon, məzəynə hikoyon qofeye. Dı həzo soron soxtə bə ım rəvoyəton, ım əfsonon qəv bə qəv egnən çı məmləkəto bə məmləkət, çı keşvəro bə keşvər, çı nəslo bə nəsl dəvardən. Ha məmlləkət, ha nəsl, ha xəlx bəştə rujğori bob çı nəsihətono, pandono foydə peqətdən.

Bə handəkəson təğdim kardə kardə "Kəlilə de Dimnə" ğədimə şərği ədəbiyoti ən yolə, ən kanə abidono qıləye. İyo hikayon çı həyvonon, çı pərəndon zıvono votə bedə. İyo kanə, ğədimə vaxtonədə jii kardə xəlxon rujğari coninə mənzəron, xəlxon orzuon, adət ənənon vindəmon.
"Kəlilə de Dimnə" tərcumə iyən tərcuməvonon həxədə.
1) "Kəlilə de Dimnə" bə pəhləvi (miyonə farsi) zıvon tərcumə.
"Kəlilə de Dimnə" tərcumə iyən tərcuməvononku sıxan karde piyədə iminnə-iminnə çı Hindistano dı həzo i əzob əziyyəti ım kitobıj bekardə bə İron, bə Ənuşirəvoni (531-579) sərot vardə Bərzuye bə yod nıvarde ən yolə behəxəti bedə. Bərzuye kələntə odəm be subut karde bə "Kəlilə de Dimnə" əludə bə semononku, iyən Buzurgmehri nıvıçtə "Təbeb Bərzuye" semoniku sıvoy hiç gılə məlumat, hiç qılə sənəd ni. İqlə yolə həğiğət hesteki "Kəlilə de Dimnə" çı hindi zıvono pegordonə bə, Sankriton zıvonədə bə "Pançatantra" bomiro ən yolə subute. Bə oşkoye ki, "Kəlilə de Dimnə" çı hindi zıvono bə pəhləvi zıvon ıştən bəştə peqarde nəznıki, ımi qıləy peqordonəkəsıj bəninə. "Kəlilə de Dimnə" muğədimonədə çı odəmi nomi bənə Bərzuye foydən. Kali şərğşunason çı Bərzuye pətyorəti bə qıy nıqətonən tarixi mənbonədə sıvoy bəy co tərcuməvonon nom ni, ım bəmə əsos doydəki Bərzuye ni ım kitobi bə farsi pegordonəkəs bıznəmon.
Çı Bərzuye həxədə iyo qəp jəy jəqoən ehtiyoc ni. Çumçuko "Kəlilə de Dimnə" muğədimədə bə "Təbib Bərzuye" semonədəçəy həcədə hır-hıvojinə məlumat doə bə. Əncəx iyo əmə çəy ve zınəyn, hınəyn, ciğəmand, tijə ğələm cıvand be, bə tərcuməvonon loyiğ bə xosiyyəton həməy soyb bey bə nəzə rosne pidəmone.
Har çiyku bə nav vote lozime ki çı Bərzuye pə canqkor, sərboz çəy xosə moə esə boy çı Zərduşti alimə toyfonədə bə. Əvon fı Bərzuye təlim-tərbiyə ğal bedən, bəçəy harde-bırəvi çok fik doydən, bəçəy ıştəni barde nəzə eğandən, bəçəy dərson nəzorət kardən. Bəy co hırdənonku tikəy ve ğəyğu nşu doydən. Bərzuye bə 7 sini rəseyədə çəy pı-moə əy bə tibbi elmon omute təhrik kardən. Ehtimol hesteki ıv tikən hırdə sinonədə bə tibbi lozim nə zıvononıj omutrj binoj doə. Hejo bı sinonədə hindi zıvonıjən omutəje. Əy hindi zıvonıj ıştə moəku, ıştə bobo ku (moə pəku), ıştə dayonku omute əzni. Bə oşkoyeki bə vaxtonədə mağon, zərduştə alimon se-çoqlə zıvon ouəmutin. Ələlxosusən bə iqlə xızyoni aid bə zıvonono. Hind ari zıvonon zınəkəs "Əvhestə"ni tohət dərəsi. Bərzuye hindi zıvoni de əğlətico zıne " Kəlilə de Dimnə " ibn Muğəfva muğədimmədə ğeyd bə. Çəno handəmon: Ənuşirəvon odili əmrıj kay çı kitobi dumo ğandero qıləy fərosətinə odəm pəydo bıkən ki, elmədə nom bekardəkəs bıbu, farsi iyən hindi ve çok bızno. Çəy məmuronən ve nəve bə peşt ım votə xosiyyətonıj ıştənədə cəm kardə Bərzuye nomədə gıləy cıvonjon varde.

Farsi iyən hindi ve çok zınə Bərzuye çı koy ehda çoko ome əmə çı Buzurgmehri nıvıştə semonədə bahandemon. Bərzuye çı Hindistano ogarde bə peşt dı Ənuşirəvoni əmri səroy əyon-əşrogon qırd bin ım kitobjon handejon piyəy. Bərzuye ım kitobi hande-hande Ənuşirəvon dıştə əyonon dı dığğəti bəy quşjon doy, kitobədə bə hikmətinə sıxanon, bə sıxani nığılə mənon mot mandəbin. Kitobi hande sə be bəpeşt əvon həmməyəvonə bə Bərzuye çokə tərifatıjon doy, hakəsi bəştə nomi bob bəyjon ənom dojone. Oşkoyə məsələye ki, Bərzuye podşo məclisədə kitobi hindi orjinali ne, bə farsi bə tərcuməj handəjbe, ehanə ım jıqo bənəbəy əyo bəkəson hindi zıvonədə bə kitobi çoko çok dərəsin, əy bəqəm əkəyn. Bərzuye ım kitobıj sərrostıj tərcuməj kardəjbe çumçuko əv ha dıqlə zıvoni sərrost zınedəbe. Pəhləvi (miyonə farsi) çəy moə zıvon, hindi zıvonən çəy əğlətico omutə zıvon. Dırozə mıddət Hindistanədə jiye tikəyən ım zıvonıj inkişafıj kardəjbe. Ve təssuf ki Bərzuye jimoni peşennə soron çoko bən, ıştə jimonıj çoko bə sə jey həxədə dastədəmon hiç gıləy sənəd ni.
Bərzuye dı ibn-Muğəffa i qəte hiç qıləy elmi əsosıj ni. Bərzuye nom esəboy co-co mənbonədə co-co formədə dəvardə. Məs: R. O. Şor 1930 minə sori çap kardə " Pançatantra" kitobədə çəy nomi bənə "Barzavey (veyh), akademik İ. Y. Kraçovskiy esəboy "Bərzuya" j doəjbe. Professor Y.E.Bertels ım nomi farsiədə bənə "Borzoe" vote ğeyd kardə. Avropədə çap bə kitobonədə ım dıduməti heste. Şərği mənbonədə esə boy əncəx orfeopik yəni tələfuzə fərğonıj heste, orfoqrafik yəni nıvıştə formə hejo i vırədə sobit mandə. Ərəbi əlifba ğaydonədə gıləy ımeki kırtə saiton ıştəku bə nav bə hərfi angıl beədə miyonədə nıveşte qoroşnə "vov" kali vıronədə bənə "v" y kali vırədə bənə "o" y ,kali vırədə bənə "u" hande bedə. Sıxani oxoədə omə "H" kali bənə "h" kali bənə "e" kaliən bənə "ə " hande bedə. Bı ğaydon qoroşnə "Barzaveyh, Barzavuyh, Barzuvih, Barzuyeh" jıüo 6-7 cur hande bedə.

Çəmə fik-fam ımeki əslədə ımi bənə " Bərzuye" hande roste. Çumçuko ım bə ironi xıvononədə bə nomon dıli həniən ve neze. məs: Şiruye, Daduyeh i. c.
"Kəlilə de Dimnə " bə pəhləvi ( miyonə farsi ) bə tərcumə hələ pəydo nıbe ğoronə əçəy bədiyətiku, ədəbiyyətiku, uslubi xosiyətiku, umumi Suriya, Ərəbi tərcumonku, hindi bə "Pançatantra"ku çanə fətğ doy həxədə hiçi vote əzınimon...

Dumo hestışe.

Mehsun Perzə
Lik rəyoni Perzəküjə di
"ALƏM" jurnali N:4 (4)

 

Oxşar xəbərlər